Debbie Sanders | Reiswebsite

Wat is wildkamperen of bivakkeren?

In tegenstelling tot het kamperen op een camping, gebeurt wildkamperen in de vrije natuur. Als je het voor één nacht doet op een bepaalde plaats, dan spreekt men over bivakkeren.

Hoe kan je wildkamperen of bivakkeren?

Als je het comfortabel wil houden, bestaat de basisuitrusting uit:

• Tent, zeil of bivakzak
• Slaapmatje
• Slaapzak

TENT, ZEIL OF BIVAKZAK

Als je jezelf én je slaapuitrusting tegen het weer wil beschermen, dan heb je een tent, een zeil of een bivakzak nodig.

Tent

De meeste hikers gaan met de tent op stap, die het best geschikt is voor alle weersomstandigheden en voor alle terreinen. Een tent geeft de beste bescherming tegen wind, neerslag, kou en kan overal worden opgezet. Bij het opstellen is het belangrijk dat de binnen- en buitentent elkaar niet raken en dat de haringen stevig in de grond zitten. Gebruik ook altijd de stormlijnen zelfs al lijkt het ’s avonds een rustig weertje.

Er bestaan drie hangbare constructies van tenten: de koepeltent (2 tentstokken kruisen in het midden), de tunneltent (de tentstokken worden evenwijdig opgesteld) en de geodetische tent (4 tentstokken die op verschillende plaatsen kruisen). De laatste tent is de meest windresistente maar ook vaak de duurste. Als je een tunneltent in de windrichting opstelt, dan is hij ook behoorlijk windvast maar krijgt hij de wind in de zijkant, heel wat minder. Een koepeltent zit ergens tussenin.

Tips bij de aankoop van een tent:

• Koop een tent die gemaakt is voor je activiteiten. In de bergen heb je in de zomer minstens een 3-seizoenstent nodig, in de winter een 4-seizoenstent. Sommige expeditietenten (5-seizoens) hebben sneeuwflappen om te vermijden dat een stormwind sneeuw onder het buitenzeil blaast.
• Laat je goed informeren in buitensportzaken . In het voorjaar worden vaak tentenshows georganiseerd. De gehele tentcollectie wordt buiten opgezet en meestal kan je genieten van kortingen (10 à 15%).
• Op internet is heel wat info te vinden o.a. recensies over materiaal en forumberichten op hikingsites , de tententests en aankooptips op de website van het bergsportmagazine Op Pad, en de websites van de diverse merken (opgelet: niet alle tenten zijn in België verkrijgbaar).
• Wees kritisch en kijk eerst naar duurzaamheid (kwaliteit), gewicht, ruimte en gemak om op te zetten. Vergelijk daarna de tenten die aan jouw eisen voldoen en kies op basis van de prijs of eigen voorkeur.
• De meest veelzijdige haringen zijn, op basis van onze ervaringen, rechthoekig. In rotsachtige bodem kan het wel handig zijn om enkele haringpinnen met stevige kop mee te hebben. Die zijn gemakkelijk apart te verkijgen in een buitensportzaak. Sneeuwharingen hebben een ronde vorm.
• In principe bestaat een tent meestal uit binnenzeil én buitenzeil en wordt ze opgezet aan de hand van boogstokken. Er bestaan echter ook ééndakstenten (lager gewicht, minder comfort) en tenten die met wandelstokken opgesteld kunnen worden (lager gewicht, minder stormvast).

Zeil

Een zeil (of tarp) biedt ook bescherming tegen neerslag en, als je het zeil goed opzet, tegen wind. Het is lichter dan een tent, gemakkelijker om onder te koken en je hebt meer het gevoel echt in de natuur te zitten dan in een tent.
Het is minder geschikt in extreem weer en moeilijker terrein maar sommige doorwinterde trekkers gebruiken een zeil om solo in de bergen te gaan trekken vb. Noorwegen, Alpen, … In dit geval heb je wel veel ervaring nodig wat betreft het vinden van een goede bivakplek en het doorzien van mogelijke weersveranderingen.

Tips bij de aankoop van een zeil:

• In buitensportzaken verkoopt men zeilen die speciaal voor de buitensport bestemd zijn. Zij zijn meestal lichter, duurzamer en compacter om op te bergen dan een gewoon zeil, dat je in een doe-het-zelfzaak of een legerstock vind.
• Het veelzijdigste is een model dat zowel aan bomen (via stormlijnen) kan opgehangen worden, als met wandelstokken kan opgezet worden.
• Verwar een zeil niet met een voorluifel voor een tent die ook soms los verkocht wordt. Het is vaak niet mogelijk om die apart op te stellen.

Bivakzak

Een bivakzak is een zak die je over je matje en slaapzak trekt. Afhankelijk van het type, zijn ze meer of minder geschikt om in te slapen en in alle weersomstandigheden gebruikt te worden. Een bivakzak beschermt je slaapzak tegen vocht, dauw (zomer) en rijm (winter) en is dus aan te raden als je onder de blote sterrenhemel wil slapen. Een belangrijk nadeel van een bivakzak is dat je je rugzak niet kan opbergen, die je dus apart moet beschermen met een regenhoes of vuilniszak.
Ook op huttentocht of lange dagtochten is het aangeraden een bivakzak mee te nemen omdat die in nood(weer) als bescherming gebruikt kan worden.

Tips bij de aankoop van een bivakzak:

• Er zijn drie types bivakzakken:
  De eenvoudigste versie (€30, 370gr) zijn niet geschikt om in te slapen want die hebben geen ademvermogen waardoor je na enkele uurtjes al last hebt van heel wat condens binnenin. Het zijn meestal deze modellen die meegenomen worden op huttentocht.
  De middenklasse (€80, 500gr) is waterdicht én redelijk ademend maar doordat je hoofd niet afgesloten is, heb je een zeil nodig om je bij slecht weer tegen neerslag te beschermen.
  De duurste versie (ong. €300, 1kg) is amper te onderscheiden van een eenpersoonstent. Ze ritsen helemaal toe en een boogje zorgt voor wat ademruimte bij het gezicht.
• Hierover is het moeilijker om op Internet informatie te vinden. Soms wordt op hikingfora wel eens een berichtje geplaatst. Het bergsportmagazine Op Pad heeft ook enkele types getest.

Eigen ervaring

Op onze lange trektochten gaan we altijd met de tent op stap. We hebben al ervaring met de The North Face Westwind (expeditietent, zéér stormvast maar weinig ruimte, €600, 2,9kg) en Vaude Mark II (3-seizoenstent, redelijk stormvast, meer ruimte ook om te koken in voortent, 340€, 3,7kg). Nu zijn we op zoek naar een nieuwe tent voor zowel winter- als zomergebruik.

In de Ardennen en omstreken, nemen we een zeil (Hilleberg, €100, 900gr) en bivakzak (Active Leisure, €80, 500gr) mee, het hele jaar door. We kamperen altijd in bos, deels omdat het zeil enkel kan opgehangen worden. Als het niet regent of sneeuwt, dan slapen we in onze bivakzak onder de blote sterrenhemel.

SLAAPMAT

Er bestaan verschillende soorten matjes. De meest bekende bij het grote publiek zijn de gesloten celmatjes. Deze zijn goedkoop, zéér licht, gaan niet stuk en kunnen niet nat worden. De nadelen zijn hun volume en het feit dat ze niet erg comfortabel liggen, vooral als je op je zij te ligt. Goed voor de beginnende hiker, maar na verloop van tijd schakelt bijna iedereen over naar zelfopblaasbare luchtmatrassen. Deze zijn duurder en zwaarder. Hoewel ze sterk gemaakt worden, gaan ze niet eeuwig mee (5 à 10 jaar) en kunnen beperkt nat worden. De voordelen zijn dat ze in de rugzak op te bergen zijn, heel wat comfortabeler liggen en beter isoleren. Dit komt de recuperatie zeker ten goede. De dikte varieert van 2,5 cm (dunste zomerversie), over 4 cm (zomer- en wintergebruik) tot 9 cm (extreme winteruitvoering).

Daarnaast bestaan ook open celmatjes maar door hun sponsachtige structuur zijn ze zeer broos en zuigen ze water op. Ze zijn wel licht en kunnen beter opgeborgen worden dan de gesloten variant. Bij het hiken worden ze quasi nooit gebruikt.

Sommige hikers kiezen ervoor, omwille van gewichtsbesparing, een mat te kopen die korter is dan hun lichaamslengte. Die gebruiken ze voornamelijk in de zomer. Het comfort boet dan uiteraard ook in.

Tips bij de aankoop:

• In de buitensportzaken vind je slaapmatjes die voor hikingactiviteiten bestemd zijn. Deze zijn misschien duurder dan de schijnbaar vergelijkbare matjes in andere winkels maar ze zijn vaak duurzamer en comfortabeler. Je kunt ze ook ter plaatse uittesten. Er bestaan bijvoorbeeld goedkope zelfopblaasbare matrassen maar die blijken meestal snel lek te gaan (hoor ik uit de ervaringen van anderen), zeker niet bij het kamperen in de bergen (op soms rotsige ondergrond).
• Houd bij de aankoop rekening met het doel waarvoor je ze wil gebruiken (seizoen en dus isolerende werking, ondergrond) en weeg daarna af met de prijs.
• In België is de markt redelijk beperkt. Therm-a-rest is het belangrijkste merk. Exped begint op te komen, vooral met zijn winterversie waarin dons is verwerkt.
• Het bergsportmagazine Op Pad testte enkele slaapmatjes uit.
• Persoonlijk zou ik kiezen voor ofwel een goedkope gesloten celmat (als je enkel in de Ardennen op stap gaat) ofwel een duurdere zelfopblaasbare matras (als je ook in de bergen op tocht gaat).

Eigen ervaring

Zowel in de winter als in de zomer gebruikt Ivo de Thermarest Prolite 4 Regular, een 4-seizoensmat van 4cm dik (€105; 683gr). Ik heb nog de oude versie die ongeveer 1kg weegt.

SLAAPZAK

De keuze aan slaapzakken is groot. Als je zowel in de winter als in de zomer op stap gaat, zowel in de Ardennen als in de bergen, dan heb je meer dan één slaapzak nodig. In een zomerslaapzak verlies je in de winter teveel van je lichaamswarmte en omgekeerd zal een winterslaapzak je in de zomer veel té warm houden waardoor je ligt te zweten.

De keuze van ‘bedekking’ heeft wel een invloed op de keuze van ‘slaapzak’. Onder een zeil slapen in de winter betekent dat je slaapzak een comforttemperatuur moet hebben die iets dieper gaat dan als je in een tent gaat slapen.

De kwaliteit van een slaapzak zijn er verschillende parameters waarmee je rekening moet houden:

• Temperatuurbereik. Sinds de invoering van de Europese normen, worden nu op de meeste slaapzakken drie temperaturen aangegeven:
  • Comforttemperatuur: tot zover mag de temperatuur zakken opdat een ongetrainde vrouw het nog warm zou hebben
  • Limiet-comforttemperatuur: tot zover mag de temperatuur zakken opdat een getrainde man het nog warm zou hebben
  • Extreme temperatuur: tot zover mag de temperatuur zakken opdat men niet in belangrijke mate zou onderkoelen
• Vulling
  • Soort vulling: synthetisch of dons. Het ene is niet beter dan het andere. Dons is warmer maar verliest een deel van zijn isolerende werking als hij vochtig worden. Synthetische is goedkoper maar zwaarder dan dons.
  • Vulkracht en kwaliteit dons: een vulkracht van 600 à 700 cuin is voldoende, de kwaliteit is véél moeilijker te meten
• Gewicht: hangt samen met vulling (synthetisch is zwaarder dan dons) en temperatuur (lagere temperatuur, meer gewicht)

Tips bij de aankoop van een slaapzak

• Het werkelijke temperatuurbereik hangt in belangrijke mate af van de persoon in kwestie én de omstandigheden (vb. vochtigheidsgraad). Ervaring leert je al snel of je eerder met de comforttemperatuur of de limietcomforttemperatuur moet rekening houden. Kijk nooit naar de extreme temperatuur, die zegt niets. Er zijn ook manieren om het temperatuurbereik van je slaapzak te verhogen (zie hieronder).
  Op trektocht ben je vaak vermoeider dan thuis. Schat de laagste nachttemperatuur in (vlak voor zonsopgang) en zorg voor wat marge als je een slaapzak kiest.
  Naar mijn ervaring heb je in de bergen heb je in de zomer een slaapzak nodig die tot -5°C comforttemperatuur gaat, in de winter een slaapzak tot -10°/-15°C.
• Een compressiezak moet het mogelijk maken de slaapzak klein te kunnen opbergen. Sommige hikers steken hun slaapzak zo in de rugzak maar persoonlijk lijkt me dit niet praktisch.
• Let er op dat er een kap en kraag rond de schouders is en dat je die stevig kunt toesnoeren. Op die manier kan je er voor zorgen dat bij koude temperaturen zo weinig mogelijk warmte verloren gaat.
• Laat je goed informeren in buitensportzaken http://debbie.hiking-info.net/links. Kortingen op slaapzakken worden bijna nooit gegeven.
• Kijk goed rond en vergelijk verschillende slaapzakken in diverse buitensportzaken.
• Op internet is heel wat info te vinden o.a. recensies over materiaal en forumberichten op hikingsites , de slaapzaktests van het bergsportmagazine Op Pad, en de websites van de diverse merken (opgelet: niet alle slaapzakken zijn in België verkrijgbaar).

Er zijn manieren om het temperatuurbereik van je slaapzak te verhogen:

• Extra lakenzak in je slaapzak: uit katoen of zijde (scheelt enkele graden) of uit fleece (scheelt max. 5 graden). Deze kan ook gebruikt worden om in een berghut te slapen.
• Warm thermisch ondergoed (ev. extra dunne fleece), muts en dikke kousen aandoen
• Voldoende (warm) eten en drinken voor het slapengaan
• Je warm houden tijdens de uren vóór je je slaapzak induikt
• Voldoende dikke slaapmat gebruiken

Let hier voor op!

• Lucht isoleert, en dit is vooral bij een donzen slaapzak zeer belangrijk. Als je twee slaapzakken ineen steekt, dan druk je lucht samen en zorg je er misschien voor dat je het net kouder i.p.v. warmer gaat krijgen.
• Het is via je eigen lichaamswarmte dat je de slaapzak opwarmt. Als je té veel kleren aandoet, dan vertraag je of blokkeer je dit opwarmingsproces. Als je evenwel merkt dat je slaapzak te licht is en veel warmte verloren gaat, is het wel nuttig voldoende kleren aan te trekken.

Eigen ervaring

In de zomer gebruiken we in de Ardennen een slaapzak die comfort tot ongeveer 0°C gaat (Debbie: La Fuma Patrouille Light; Ivo: Vango Ultralite IL200), in de bergen een slaapzak die comfort tot -5°C gaat (Debbie: Vango Ultralite 1300ML, Ivo: Mountain Hardwear Lamina 20D Regular). Voorheen gebruikte Ivo in de bergen een slaapzak met een limiet-comforttemperatuur van 0°C maar dit bleek onvoldoende voor de koude nachten. Op grote hoogte kan het in de zomer bij open hemel ’s nachts vriezen.

In de winter heeft Ivo een Birdland Serai slaapzak (comfort gaat vermoedelijk tot -10°C) en ikzelf ben een Warmth Unlimited Iceberg 1100 Dry (volgt nog niet Europese normen, comforttemperatuur schat ik rond -15°C).

Verantwoord wildkamperen en bivakkeren

De reden waarom men wildkamperen in sommige landen verbiedt is omdat sommige wildkampeerders onzorgvuldig met de natuur omspringen: afval wordt achtergelaten, resten van oude kampvuren blijven zichtbaar, dieren worden verstoord, …

Basisregels voor het wildkamperen

Als je kan vertrekken zonder enig spoor achter te laten van je korte verblijf, dan heeft de natuur geen last van je avontuur in de ‘wildernis’.

Enkele basisregels van het wildkamperen:

• Blijf discreet: maak niet te veel lawaai en plaats je tent op voldoende afstand van de openbare weg en bewoning.
• Houd je kampeerplek proper en neem al je afval mee (ook gebruikt toiletpapier)
• Bedek de plaatsen waar je je behoefte hebt gedaan, ofwel door een putje te graven ofwel door het te bedekken met voldoende natuurlijk materiaal. Doe zeker niet je behoefte dicht bij een rivier of bron.
• Vermijd het aanleggen van een kampvuur. Indien je het toch doet, zorg ervoor dat het vuur goed gedoofd is (best water gebruiken, anders het vuur goed uitstampen) en dat de resten voldoende verspreid zijn over een groot oppervlak zodat er geen spoor meer van je kampvuur is te bekennen.
• Gebruik biologische afbreekbare wasmiddelen vb. om de afwas te doen, jezelf te wasse, je tanden te poetsen.

Goede bivakplekken

Er zijn 2 criteria voor het selecteren van een goede bivakplek:
Op de eerste plaats komt veiligheid. Het is best, in zoverre als mogelijk, rekening te houden met alle mogelijke weersomstandigheden.

Vermijd plaatsen:

• Waar stenen/rotsen kunnen naar beneden komen
• Die kunnen overstromen als het waterpeil (plots) stijgt
• Waar (dicht in de buurt) een bliksem kan inslaan vb. hoogste punt in de omgeving, alleenstaande boom, rand van bos of materialen kunnen geleiden vb. water, rotsen
• Die bezocht worden door wilde dieren of vee (kijk naar sporen)
• Waar je na het zetten van enkele passen naar beneden kan stuiken vb. afgrond

Op de tweede plaats komt comfort.

Enkele zaken waarmee je kunt rekening houden:

• Vlak terrein: dit kan je aflezen op basis van de breedte tussen de hoogtelijnen. Let er wel op dat bij hevige regenval het water weg kan lopen.
• Oneffenheden in het terrein: vb. wortels, putten. Probeer losse takken en stenen zoveel mogelijk te verwijderen. Dit komt niet alleen je comfort ten goede maar ook de duurzaamheid van je materiaal.
• Nabijheid van water: nodig als je zelf niet voldoende water meeneemt. In de late zomer zijn sommige kleine bergrivieren uitgedroogd, houd hier rekening mee. In de winter komt rijmvorming vaak voor in de vallei. Dan is het nuttiger om hogerop te kamperen.
• Vervelende insecten: vooral bij water zijn muggen actief, vlooien en teken gedijen in lang gras.
• Wind: probeer je tent uit de wind te zetten vb. achter een bult, in een bos. Indien dit niet mogelijk is, zorg er dan voor dat de ingang van de tent uit de wind staat.

Waar kan je legaal wildkamperen en/of bivakkeren?

In de volgende tabel wordt voor de belangrijkste (West-)Europese landen aangegeven wat de regelgeving m.b.t. wildkamperen en bivakkeren inhoudt, welke eventuele initiatieven genomen zijn en wat je doet als wildkamperen en bivakkeren niet toegelaten is. Vaak wordt wildkamperen en bivakkeren getolereerd als je je aan de basisregels zoals hierboven uiteengezet, houdt!

De volgende tabel is gebaseerd op de informatie verkregen bij Alpenverenigingen, een zoektocht op Internet en persoonlijke ervaringen.

Land	Wetgeving	Initiatieven	Tips
België	Wildkamperen en bivakkeren verboden	Paalkampeerterreinen in Vlaanderen	Toestemming vragen, discreet blijven
Duitsland	Wildkamperen en bivakkeren verboden	Zeltplätzen?	Toestemming vragen, discreet blijven
Denemarken	Wildkamperen en bivakkeren verboden	Primitieve campings bij eigenaar waar vaak geen sanitaire voorzieningen zijn en waar je max. 2 nachten kan overnachten aan €2,7 (20 DKK) p.p.n.	Toestemming vragen, discreet blijven
England & Wales	Wildkamperen en bivakkeren verboden	Geen	Toestemming vragen, discreet blijven
Estland	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten	n.v.t.	n.v.t.
Finland	Bivakkeren voor 24u toegelaten	n.v.t.	n.v.t.
Frankrijk	Bivakkeren van 19u tot 9u toegelaten (‘theoretisch’ op 1 uur wandelafstand van openbare weg en 1 uur van grens natuurpark verwijderd) behalve in Parc National des Cévennes en Parc National de Vanoise	In natuurparken soms verplichte bivakplaatsen vb. Corsica	Indien verboden, toestemming vragen of discreet blijven
Griekenland	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	Toestemming vragen, discreet blijven
Hongarije	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	Toestemming vragen, discreet blijven
Italië	Wildkamperen en bivakkeren in principe verboden. Uit ervaring blijkt dit in vb. in Parco Nazionale di Alpi Maritimi is bivakkeren van 19u tot 9u toegelaten. Deze regel geldt naar verluid voor de gehele Italiaanse Alpen, maar dit is niet officieel bevestigd	n.v.t.	Indien verboden, toestemming vragen of discreet blijven
Ierland	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	Toestemming vragen, discreet blijven
IJsland	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten voor individuele reizigers uitgezonderd lokale beperkingen vb. in Skatafell NP	Indien verboden, voorbestemde bivakterreinen gebruiken	Toestemming vragen, discreet blijven
Kroatië	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	Toestemming vragen, discreet blijven
Ierland	Bivakkeren toegelaten uitgezonderd sommige nationale parken	Indien verboden, voorbestemde bivakterreinen gebruiken	Toestemming vragen, discreet blijven
Letland	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten	n.v.t.	n.v.t.
Litouwen	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten	n.v.t.	n.v.t.
Groot-Hertogdom-Luxemburg	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	Toestemming vragen, discreet blijven
Nederland	Wildkamperen en bivakkeren verboden	Paalkampeerterreinen langs langeafstandspaden en -fietswegen waar legaal en gratis voor max. 72u de tent geplaatst kan worden op klein terrein (2 à 3 tenten) met waterpomp (geen drinkbaar water!)	Toestemming vragen, discreet blijven
Noorwegen	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten (blijf 150m van een hut verwijderd)	n.v.t.	Indien verboden, toestemming vragen of discreet blijven
Oostenrijk	Bivakkeren toegelaten voor één nacht	n.v.t.	n.v.t.
Polen	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten uitgezonderd in bebouwde kom, beschermde drinkwatergebieden en sommige natuurparken vb. Hoge Tatras	n.v.t.	n.v.t.
Portugal	Wildkamperen en bivakkeren verboden	n.v.t.	n.v.t.
Schotland	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten. Tips op Mountaineering Scotland	n.v.t.	n.v.t.
Spanje	Wetgeving varieert tussen verschillende regio’s vb. in Catalonië toegelaten	In Aragón kamperen op ‘merenderos’, plekken in de buurt van een bron. Er is een hut, banken en een barbecue	n.v.t.
Zweden	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten	n.v.t.	n.v.t.
Zwitserland	Wildkamperen en bivakkeren toegelaten buiten natuurreservaten en afwezigheid van lokale beperkingen, en op 100m van water verwijderd	n.v.t.	Informeer vooraf goed bij lokale sectie alpenverein

Enkele taaltips:

• Frans: Camping sauvage of Bivouac
• Engels: Camp wild
• Duits: Wildzelten
• Italiaans: Campeggiare liberamente